آتشکده
نور یا آتش پرستش سو ،مفهومی غیر مادی ونماد جنبش ،خرد و روشنگری برای تشخیص خوب از بد است.آتشکده
نور یا آتش پرستش سو ،مفهومی غیر مادی ونماد جنبش ،خرد و روشنگری برای تشخیص خوب از بد است.آتشکده های شهر بابک
آتشکده آذربغ در آبادی «کهتو کرها» نزدیک آبادی آذربغ در ۲۵ کیلومتری مرکز شهر
http://fa.wikipedia.orgبرگرفته از
بیشتر مورخین بنای شهربابک را به بابک پدر
اردشیر ساسانی نسبت می دهند . ولی اینکه از قبل نیز ابادی در این ملک بوده
یا نه اطلاع دقیقی در دست نیست .
احمدعلی وزیری صاحب تاریخ کرمان می
نویسد: ((…چون محل نشو و نمای اردشیر، شهر بابک کرمان بوده و به این جهت
در ابادانی این مملکت سعی بلیغ میفرمود3.)) و در جایی دیگردرکتاب جغرافیای
کرمان اورده است: ((…شهربابک از ابنیه بابک پدر مادر اردشیر بابکان است .که
اول پادشاه طبقه ساسانیان بود و ملوک الطوایف رابرانداخت.درزمان ملوک
الطوایف که اردوان پسرنرسی ازطبقه اشکانی دردارابجرد سلطنت داشت ، این شهر
رابنانهاده ودارالحکومه قرار داد. و در اینجا دختر خود را به ساسان بداد و
اردشیر متولد شد. واین شهر از همه شهرهای کرمان اقدم است.))
آنچه از مجموع اظهار نظر تاریخ نویسان بر می اید ، اوج عمران و ابادانی شهربابک دردوران حکومت ساسانیان بوده و اسامی قنوات ، دهات و روستاها نیز حکایت از همان زمان دارند . حتی اظهار نظر شواهد محلی نیز با نظر تاریخ نویسان هماهنگی دارد. مثلا درجنوب شهر بابک گود لشکر کش را محل جنگ معروف اردشیر ساسانی و اردوان پنجم میدانندکه به شکست اردوان میانجامد و باعث ایجاد سلسله ساسانی می گردد. اثار دیگری نیز وجود دارد که عمران و ابادانی این ولایت را به قبل از ساسانیان میرساند.از جمله روستای میمند ، معبد اوستا در کوه پیش اوستا و اتشکده اذربغ در کهتوکرهاو…
این شهر در زمان ظهور حضرت زرتشت شهری اباد بوده ودارای اتشکده بزرگ و مشهوری بوده است که اتش اتشکده یزد را از این اتشکده که بر روی تل خاکستر کنونی قرار داشته برده اند.
در تاریخ مروج الذهب نوشته شده ، قباد پدرانوشیروان پس از کناره گیری از سلطنت برای عبادت به اتشکده شهربابک رفت و دو حکیم بزرگوار بنام بوذرجمهر و بزرگمهر برای دیدار او به شهربابک امدند ودو مزرعه بنامهای مهرجرد و بوذرجمهر و نیز دو قلعه (کوشک) مستحکم در دو طرف راه کرمان به فارس که در ان زمان از شهربابک میگذشته ، ساختند که در حال حاضر بنام کوشک مردان و کوشک بُرزی از اثار ان دو قلعه یاد میشود.
به استناد نوشته استاد باستانی پاریزی و شواهد دیگر: ((…اینکه سلسله ساسانیان شهربابکی بوده اند و ساسان رئیس قبیله ای از عشایر منطقه "خور" شهربابک یعنی مزرعه "مرائ خبر" بوده و پسرش بابک وقتی به صدارت میرسد ، در مرحله اول بر دو منطقه یزدو کرمان تسلط پیدا میکند و چون زادگاه پدرش ساسان موبد عشایر ، مرائ خبر بود ، در همان بدو ریاستش این شهر را که امروز شهربابک است و در حمله اسکندر مقدونی ویران شده بود ، مرمت میکند و از ان زمان است که شهر سمنکان ویران شده و بنام بابک نامگذاری وبه شهربابک مشهور گردیده است.))
به هر حال اثار و شواهد و دلائل ، حاکی از انست که سابقه تاریخی این شهر حتی به قبل از دوره ساسانیان نیز رسانیده شده است. و بنا به قولی این شهر نامش سمنکان بوده که فردوسی نیز از ان یاد کرده و مادر سهراب را دختر پادشاه سمنکان دانسته است.
تا حدودی می توان گفت که مطالب فوق از صحت برخوردار باشند زیرا دو عامل اصلی باعث از بین رفتن این اثار ارزشمند با توجه به وضعیت اقلیمی منطقه در شهربابک گردیده است :
الف ) هجوم اجانب قبل از اسلام و قبل از ساسانیان مانند حمله اسکندر مقدونی و بعد از اسلام هم مغول ، بنی امیه ، بنی عباس ، محمود افغان و . . .
ب) حوادث جوی مانند زلزله ها و بارانهای سیل آسا و طوفانهای سهمگین به واسطه آبرفتی بودن منطقه و . .
برگرفته از http://irantoorism.akairan.com
روزهای هر ماه در تقویم باستانی
اسامی روزهای هر ماه در تقویم باستانی به شرح زیر میباشد:
1. نخستین روز هر ماه روز هرمزد یا اهورامزدا است که نام ستارۀ مشتری هم هست و اهورا مزدا خدای بزرگ ایرانیان باستان و زرتشتیان است که خالق زمین و آفریننده امشاسپندان میباشد و در عین قدرت و دانش منبع خیر و راستی است.
گه کند اورمزدت از سر زهد زین جهان سیر و زان جهان ناهار
2. بهمن یا «وهمن» روز یکی از امشاسپندان در جهان معنوی و نمایندۀ منش نیک اهورا مزدا است و در جهان مادّی نگهبانی چهارپایان سودمند بدو سپرده شده است و ماه یازدهم هر سال شمسی است.
3. اردیبهشت روز
یکی از امشاسپندان در جهان مینوی، نمایندۀ پاکی و تقدّس و در جهان خاکی
نگهبانی آتش بدو محوّل شده است که ماه دوم شمسی و روز سوم از هر ماه
خورشیدی است.
4. شهریور روز یکی از ایزدان در جهان مینوی، نماینده فرّ و اقتدار اهورا مزدا و در جهان مادّی پاسبان فلزّات و ماه ششم از سال شمسی است.
5. سپندارمذ
«بردباری و فروتنی» یکی از امشاسپندان واسطه بین خالق و مخلوق است «خرد
مقدّس ، اهورا مزدا ، سروش» ماه دوازدهم از سال شمسی است که امروزه
اسفندماه نامیده میشود نگهبانی زمین بدو سپرده شده است و ضمناً روز زنان و
جشن است.
6. خرداد روز یکی از امشاسپندان و مظهر کمال اهورامزدا در این جهان و در جهان مینوی است و نگهبانی آب با اوست و سوّمین ماه از سال شمسی است.
7. امرداد یا مرداد یکی
از امشاسپندان و مظهر جاودانگی اهورا مزدا است و درجهان مینوی بخشایش
ایزدی و بخشاینده جزای کارهای نیکوکاران است که هفتمین روز هر ماه خورشیدی و
پنجمین ماه از سال شمسی است.
8. دیبازر در اوستا صفت اهورا مزدا است.
9. آذر روز ایزد نگهبان آتش نزد ایرانیان باستان است که نهمین روز هر ماه خورشیدی و نهمین ماه از سال شمسی است.
10. آبان روز نام ایزد نگهبان آب در آئین زرتشتی است و ماه هشتم از سال شمسی است.
11. خور روز یا خورشید روز یکی از ایزدان است. که نام روز یازدهم از هر ماه در ایران باستان است و نگهبان خورشید و روز خور است.
« خسروانی »
12. ماه روز یکی از ایزدان است. نام روز دوازدهم هر ماه می باشد
13. تیر یا «تَشتَر» روز نام فرشتۀ باران و موکّل باران به عقیدۀ پارسیان که ماه چهارم از سال شمسی و نام روز سیزدهم است.
14. گوش روز در آئین زرتشتی ایزد نگهبان چهارپایان است. «روز چهاردهم از هر ماه خورشیدی»
15. دیبا مهر روز آفریدگار، آفریننده، در اوستا غالباًٌ صفت اهورا مزدا است. «روز پانزدهم از هر ماه خورشیدی»
16. مهر «میثر یا میتر» ایزد محافظ عهد و پیمان است و از این رو فرشته فروغ و روشنائی است. «ماه هفتم از سال شمسی و روز شانزدهم هر ماه خورشیدی»
« فردوسی »
روز مهر و ماه مهر جشن فرّخ مهرگان مهر بفزای ای نگار ماه چهر مهربان
17. سروش روز* یکی از ایزدان است که در روز رستاخیز به امر حساب و میزان گماشته شده وی بندگان را راه فرمانبرداری میآموزد.
*در
فرهنگ ایران باستان کسی که می میرد تا سه شب و روز روانش نزد سروش است از
این رو بازماندگان مرده برای آرامش روان او در آن سه روز سروش را ستایش می
کنند. سروش پیام آور اهورا مزدا به انسان است.
در ادب فارسی سروش آوای هاتف غیبی است.
18. روشن یا رشن روز ،
در اوستا رَز یشت آمده است به معنی راست و درست. ایزد داد در ایران باستان
و از داوران روز پاداش که با مهر و سروش روان ها را داوری می کنند. «روز
هیجده ام از ماههای ایرانی»
19. فروردین « فروشی – فروهر – دارای توانمندی بر دیگری است » روز، یکی از ایزدان است و ماه اوّل هر سال خورشیدی است.
20. بهرام یا وهرام «پیروزی» ایزد نگهبان مسافران است و نام روز بیستم از هر ماه خورشیدی است. (نام فارسی ستاره مرّیخ.)
21. رام «رامن» به معنا و مفهوم آشتی و آسایش و آرامش است. روز بیست و یکم از هر ماه خورشیدی است.
22. باد «واد» نام روز بیست ودوم از هر ماه خورشیدی است.
23. دیب دین روز آفریدگار، آفریننده، در اوستا غالباً صفت اهورا مزدا است. نام روز بیست وسوم از هر ماه خورشیدی است.
24. دین «کیش و قانون» روز یکی از ایزدان در آئین زردشتی، روز بیست و چهارم هر ماه شمسی است.
25. آرد روز ،
به معنای راستی و درستی است و یکی از ایزدان در جهان مینوی می باشد که
پاداش کارهای نیک و سزای کردارهای بد به یاری او خواهد بود و در جهان مادی ،
مال وجلال و خوشی دینداران به یاری او تحصیل خواهد شد.
26. اَشتاد ، روز راستی و درستی، نام ایزدی مونت است در دین زردشتی وی راهنمای مینویان و جهانیان است، روز بیست و ششم هر ماه خورشیدی است.
27. آسمان روز بیست و هفتم هر ماه خورشیدی است.
28. زامیاد «زام ، زمین» ، در آئین زردشتی ، ایزد نگهبان زمین و روز بیست و هشتم هر ماه خورشیدی است.
29. اِرد «راستی و درستی» روز بیست و نهم هر ماه خورشیدی است.
30. انیران روز روشنائی بی پایان، نام ایزدی است در دین زردشتی، مظهر جلال اهورا مزدا روز سـی ام هر ماه خورشیدی است.
توضیح:
لفظ ایزدان در دین زرتشتی نیست، باور داشتن به ایزدان گوناگون در روزگار
پیش از زرتشت بوده است. یزدان و ایزد از واژه یَزَث گرفته شده است.
برگرفته از http://www.hdabir.com
سی سه ایزد زرتشتیان
در فرهنگ زرتشتی
هفت مرحله عرفان هفت امشاسپند به نامهای اورمزد -وهمن -اردیبهشت -سپندارمذ -شهریور -خرداد وامرداد میباشد
سه دی (دی به آذر -دی به مهر - دی به دین ) آفرینش بزرگ نام می گیرند
بیست و سه ایزد به نامهای هوم ایزد -برز ایزد-نیرو سنگ ایزد-آذر: آتش، فروغ آبان: آبها، هنگام آب -خور: آفتاب، خورشید -ماه: ماه -تیر: ستاره تیر، ستاره باران -گوش: جهان، هستی -دی بمهر: دوستی - مهر: دوستی، پیمان - سروش: فرمانبرداری -رشن: دادگری - فروردین: فروهر، نیروی پیشرفت - ورهرام: پیروزی -رام: رامش، شادمانی -باد: باد -دین: بینش درونی -ارد: خوشبختی، دارایی و خواسته -اشتاد: راستی -آسمان: آسمان -زامیاد: زمین - مانتره سپن:گفتار نیک - انارام: فروغ و روشنایی بی پایان
فهرست ایزدان ایرانی
| نام امروزی | نام اوستایی | نام پارسی باستان | نام پارسی میانه | شرح |
|---|---|---|---|---|
| ناهید | - | آناهیتا (Anāhitā) | آناهید (ANĀHĪD) | ایزدبانوی آب و باران و باروری است. «اَرِدوی سورا آناهیتا» (Arədvī Sūrā Anāhitā) ایزد معروف زرتشتی است که سورا بمعنای نیرومند و آناهیتا بمعنای ناآلوده (پاک و بیآلایش) است. همچنین آناهیتا همتای ایرانی آفرودیت، الههٔ عشق و زیبایی در یونان به شمار میرود. |
| مِهر | میثره (Miθra) | میترا (Mitra) | - | از کهنترین ایزدان ایرانی و هندی پیش از ظهور زرتشت است. |
| ایندرا | - | - | - | ایزد جنگاوری. در اوستا برابر با دیو آمده است. |
| آذر | آتَر (ātar) | - | - | آتش. ایرانیان به چهار آخشیج (عنصر) آب، باد، خاک و آتش توجه بسیار داشتند و آنها را میستودند. در این میان آتش بیش از سهدیگر این آخشیجها در میان ایرانیان جای داشت. |
| بهرام | ورثرَینه (Vərəθraγna) | - | وَرَهران (Warahrān) یا وَهران (Wahrān) | ایزد پیروزی. |
| وای | وایو (Vāyu) | - | - | ایزد باد. |
| تیر | تیشتریه (Tishtrya) | - | تیشتر (Tishtar) | ایزد نگهبان باران |
| هوم | هئومه (Haoma) | - | - | نام نوعی شراب که که به ویژه در میان روحانیان ایرانی پیش از دوران زرتشت به کار میرفت. |
 |
این یک نوشتار خُرد پیرامون ایران است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
واژگان و مفاهیم همریشه در ادیان هندوایرانی
فهرست زیر واژگان و مفاهیم همریشه را در ادیان هندوایرانی نشان میدهد که از راه تحلیل زبانشناسی در ریگودا و اوستا گردآوری شدهاست.
| واژهٔ هندوایرانی | واژهٔ ودایی | واژهٔ اوستایی | معنی مشترک |
|---|---|---|---|
| *اَپ (ap) | آپ (āp) | آپ (āp) | "آب،" آپاس (āpas) "آبها" |
| آپام نپات (Apām Napāt) | آپام نپات | "سرچشمهٔ آبها" | |
| *اَریامَن (aryaman) | اریامن | ائیریامن | "رامشدهندهٔ آریاییها" |
| *رتا (rta) | رتا (rta) | اَشَه/اَرتَه (asha/arta) | "راستی و درستی" |
| *اَثَر-وَن- (athar-van-) | اَثَروَن | اَثرَوُوَن (āϑrauuan) | "پیشوا"؛ با واژهٔ اوستایی آذر (-ātar) بمعنای "آتش" اشتباه نشود.[۱] |
| *اَزی (azi) | اَهی | اَژی | "اژدها، مار"، "افعی" |
| *دَیوا (daiva) | دیوا | دَئیووَه (daēuua) | نام خدا یا ایزد نزد اقوام هندوایرانی |
| *مَنو (manu) | مَنو | مَنو | "بشر، انسان" |
| *می-ترا- (mi-tra-) | میترا | میثرَه (Miθra) | "سوگند، عهد و پیمان" |
| *اَسورا (asura) | اسورا | اهوره | نام خدا یا ایزد نزد اقوام هندوایرانی |
| *سَروَتات (sarvatāt) | سَروَتات | هَئورووَتات (Hauruuatāt) | "بی عیب و نقص"، "فرآراستگی"؛ هَئورووَتات در فارسی امروز، خرداد که نام سومین ماه از سال خورشیدی است. |
| *سَرَس-وَنتِ-یه (saras-vnt-ih) | سَرَسوَتی | هَرَخوائیتی (Haraxᵛaitī) (اَرِدوی سورا آناهیتا) | رودی بحثانگیز (معمولا افسانهای پنداشته میشود)، ایزد رودخانه |
| *سو-مَه- (sau-ma-) | سوما (soma) | هَئومَه (haoma) | نام درختی است. |
| *سوَ(ه)ر- (sva(h)r-) | سوَر | هوَر، خوَر | آفتاب، خورشید؛ همریشه با واژهٔ یونانی هِلیوس، لاتین sol |
| *ور-ترَه- (vr-tra-) | ورتره- (Vrtra-) | ورثرَه (vərəθra) (مقایسه شود با ورثرَینَه (Vərəθraγna)) | "رهگیر"؛ ورثرینه همان بِهرام در فارسی امروز است. |
| *یاما (yama) | یاما | ییمَه (Yima) | پسر ایزد آفتاب ویوَسوَنت/ویووَههووَنت Vivasvant/Vīuuahuuant، همان جمشید پادشاه پیشدادی |
| *یج-نا- (yaj-na-) | یجنا | یسنه، خویشاوند است با: یَزَتَه | "پرستش، قربانی، نذر" |