یزد دیروز

کتاب یزد دیروز
این کتاب یادداشت ها، خاطرات و دیدگاه های «دکتر جلال گلشن یزدی» است که به منظور تدوین تاریخ اجتماعی و فرهنگی و جامعه شناسی نیمه نخست قرن 14 ه.ش. یزد تدوین شده است و این کتاب در این امر بسیار موفق بوده است. اصل دست نوشته های نویسنده بیش از کتاب حاضر است و شامل بسیاری از آداب و رسوم و رخداد ها و حوادث تاریخ یزد در این دوره است که بخشی از آن مطالب که مصلحت دوران نبوده و همچنین برخی از اصطلاحات در مورد شب زفاف، حمام بردن عروس و ... برای اینکه بتواند چاپ شود توسط «میرزا محمد کاظمینی» که از نویسنده اختیار تام داشته با لطافت تعدیل شده به گونه ای که اصل ماجرا حفظ شده است.
نقاشی هایی که در بخش تصاویر این کتاب آمده است، اثر نویسنده است. درج نمونه هایی از خوشنویسی، تذهیب و شعر ایشان که در انتهای کتاب آمده بر ملاحت این کتاب افزوده و گوشه ای از ذوق خوش و طبع هنرمند ایشان را به نمایش گذاشته است. اصل دست نوشته های ایشان هم اکنون در «گنجینه اسناد و نسخ خطی میرزا محمد کاظمینی» نگهداری می شود. استاد گلشن یزدی خاطرات خود را از سال 1304 تا 1357 نگاشته اند که با بخشی از سر خط مهمترین رخداد های سال 1357 تا 1384 ه.ش. که نوشته میرزا محمد کاظمینی است همراه شده و بدین گونه است که نام های دیگر این کتاب «حوادث 1304 تا 1384» یا «80 سال زندگی در یزد» شده است.
روح هنرمندانه این شاعر، خوشنویس و مذهب در کلام درست و آگاهانه و عالمانه اش پیچیده است و قلمش را بسیار دل انگیز، روح افزا و شکرین کرده است. گردش روان قلم او بر کاغذ نشان از تسلط، ایمان و اعتماد او بر آنچه هست که می نگارد. نویسنده خوش کلام «یزد دیروز»، خاطرات، اندیشه ها و دیدگاه هایش را فارغ از هرگونه دغدغه های لغت شناختی نوشته است. آقای گلشن در این کتاب، بسیار صادقانه با مخاطب روبرو می شود و هویت جمعی طبقات مختلف اجتماعی چون کارگران، کشاورزان، تاجران و سیاستمداران گذشته را ترسیم می کند. همچنین با بیان وضع خیابان ها، بنا های تاریخی و خانه ها، با ظرافت انسان ها و فرهنگ مردمی یزد دیروز را توصیف می نماید. او از رسالت ادبی لذت بخشانیدن به مخاطب غافل نیست و در جای جای متن، لطیفه ها و حکایت هایی را ذکر می کند و گاه به ریشخند شاخص شخصیتی برخی گونه های طبقاتی چون قلدری، خسیسی، سودجویی، ساده لوحی و ... می پردازد.
دکتر جلال گلشن در این کتاب دل انگیزش گاه نیز از خویش و عواطفش می گوید و مخاطب می تواند به موقعیت بالای اجتماعی نویسنده پی ببرد. وی به واقعیت ها علاقه بسیاری دارد و افقی برتر از پیش داوری ها و غرض ورزی ها را به مخاطب هدیه می دهد. وی با بینشی ژرف شخصیت ها را ترسیم می کند و به گونه ای ملموس از وضع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن روزگار در شهر و روستا می گوید. هنر گلشن آن است که واژه های کتاب او با شادی های مردم، شاد و در رنج ها با آنها شریک می شوند.
در «یزد دیروز» صحبت از پایان نیست بلکه صحبت از آغاز است؛ چرا که نویسنده اثری را به نسل جوان پیشکش می کند تا آنها را با گذشته خویش آشنا نماید و در عین حال می کوشد تعاملی میان سنت ها و تجدد برقرار کند. بنابراین زیبایی های سنت را می ستاید و از نابسامانی ها با حسرت یاد می کند و همزمان با تلاش برای نلغزیدن از جاده انصاف، می خواهد سنت های نادرست جامعه را بر هم زند و مسیر را تغییر دهد. این نویسنده آگاه، اگرچه از گذشته می گوید، اما در سطر های کتابش نشان می دهد که ترقی خواه است، نه وا پس گرا. او فقط از زشتی ها نمی گوید و مخاطب را به وادی یاس نمی کشاند، بلکه او را امیدوار می سازد و با پند و اندرز، روشنایی را به او نوید می دهد و یادآور می شود: "جرس فریاد می دارد که بربندید محمل ها."
آقای جلال گلشن یزدی در مقدمه کتاب خود هدف از نگارش این کتاب را چنین بیان نموده است: "... از ابتدای دبستان تاکنون بیشتر آنچه در یزد دیده ام یا خودم در جریان بوده ام یا پدر و عمویم از آن اطلاع داشته اند و آنچه دیده ام و شنیده ام را به یاد دارم. اغلب دوستان و آشنایان بار ها به من توصیه کرده اند که آنچه دیده یا شنیده ای و به درستی آن اعتقاد داری و بیشتر جنبه جامعه شناسی و تاریخی دارد را به رشته تحریر در آور؛ زیرا حیف است این اطلاعات در مجموعه ای حفظ و حراست نشود. خود نیز فکر کردم و دیدم بهتر است حال که فراغتی دارم آنچه از اوضاع اجتماعی، اخلاق و رسوم همشهریان و وضع یزد در گذشته از نظر ساختمان و معماری شهر یزد، اوضاع اقتصادی، فرهنگی و سیاسی تاکنون دیده و می دانم به رشته تحریر درآورم. ... امیدوارم بتوانم وضع یزد را در این سالیان دراز روشن کنم. امید است یادداشتی خواندنی و قابل استفاده به خصوص برای نسل جوان یزد باشد و به وضوح ببینند که چقدر دنیا در تغییر است و زندگی ما چگونه گذشته است؛ وضع معیشت و ازدواج در این مدت چقدر تغییر کرده است؛ زمامداران و دولتمردان ایرانی با مردم چگونه رفتار می کردند و ادارات به چه صورت بود. ..."
«یزد دیروز» که سرتاسرش زندگی و شور موج می زند انعکاس دنیایی کاملاً متلاشی شده نیست؛ زیرا اگر به دقت بنگریم، رگه هایی را در می یابیم که خوب یا بد، گذشته ها همچنان در آن جریان دارند و این نسل جدید است که باید همت کند، طرحی نو در اندازد و راستی ها را حفظ نماید و کژی ها را یکسره به دور ریزد.

میرزا محمد کاظمینی

آخرین فصل کتاب را دکتر گلشن دلسوزانه با عنوان «اندرز بی درز سه گانه» نگاشته است و همانگونه که خود گفته اند جان کلام و چکیده تجربیات و زندگی پربرکت خویش را در قالب سه پند برای خوانندگان نوشته اند که عناوینش اینچنین است: 1- اگر می خواهید زندگی شما با آرامش و راحتی سپری گردد، دستورات خدا و پیغمبر را انجام دهید و گناه نکنید. 2- از نامردی در مورد همه چیز و همه کس و حتی حیوانات بپرهیزید. 3- رعایت حق پدر و مادر کنید.
فصل های اصلی کتاب به غیر از بخش های فرعی ای چون پیشگفتار، مقدمه دکتر جلال گلشن، پس گفتار، درباره همسر دکتر جلال گلشن مرحومه بانو «سکینه (صفا) فرهنگی»، گزیده اشعار، نقاشی ها، اسناد و تصاویر، آشنایی با بنیاد فرهنگی پژوهشی ریحانة الرسول -س- و فهرست آثار بنیاد، بدین ترتیب است:
فصل 1- ساختمان ها، میدان ها و اسکلت یزد از سال 1306 ه.ش.
فصل 2- فرهنگ و مدارس یزد از سال 1306 ه.ش. و شعرا و نویسندگان
فصل 3- زندگی اجتماعی مردم یزد و آداب و رسوم آنها
فصل 4- بهداشت یزد و اطبا و دیگر موارد مربوط به آن
فصل 5- لباس و پوشاک زنان و مردان، تغییر لباس مردان و رفع حجاب زنان در زمان رضا خان
فصل 6- روحانیت در زمان رضا خان و دوره محمد رضا پهلوی تا اوایل انقلاب 1357 ه.ش
فصل 7- حکومت و انتخابات مجلس در زمان رضا و محمد رضا پهلوی در یزد
فصل 8- کشاورزی و وضع کشاورزان یزدی در دهات و وضع ملاکی و اربابی و قنوات
فصل 9- نوروز و نوروز داری و اعیاد مذهبی و ملی در یزد و نقل حکایاتی از مراسم عروسی در یزد
فصل 10- کسب و کار هایی که در یزد متداول بود
فصل 11- وقف و وصایا و نذورات نزد یزدی ها
فصل 12- موسیقی و خوانندگی در یزد
فصل 13- پول های رایج و قیمت اجناس و املاک و اشیاء
فصل 14- دخمه های زرتشتیان، گورستان کلیمی ها و حظیرة القدس و گورستان بهاییان
فصل 15- اندرز بی درز سه گانه

http://ghoolabad.com

شب وه شریف آباد

نمایی از آتش افروزی زرتشتیان بر بالای بام های روستای شریف آباد اردکان یزد؛ زرتشتیان و ایرانیان در هفده بهمن که گرمای زمین دارد بر می خیزد آتش بام می کنند؛ همچنین دیگر بار در سپیده دم آخرین شب سال و پیش از نوروز نیز بر بام آتش می افروزند و با این کار فروهر یا روان درگذشتگان که در ده روز آخر سال به زمین و خانه های خود باز می گردند و می خواهند به عالم بالا برگردند را بدرقه کنند.

موبد کورش نیکنام؛ کتاب از نوروز تا نوروز

معابد و آتشکده های ایران

آتشکده پرستشگاه زرتشتیان است که آتش در جایی خاص از آن قرار میگیرد و آیینهای دینی در برابر آن انجام میشود. ایرانیان باستان تا قرن 4 پ م در فضای باز نیایش میکردند و اردشیر دوم هخامنشی اولین بار نیایشگاه مسقف ساخت.اطلاعات ما در مورد آتشکده ها به زمان ساسانیان باز میگردد.این آتشکده ها چهار تاقیهایی گنبد دار هستند که درون آنها آتشدانی قرار دارد و در آن آتش روشن نگه داشته میشود.آتشکده ها بر اساس نوع آتشی که در آنها قرار دارد به سه گروه آتش بهرام، آدران و دادگاه تقسیم میشوند.آتشکده های بسیاری در ایران باستان ساخته شده است که پس از ورود تازیان به مرور تخریب شدند.برخی از آنها نیز به مسجد تبدیل شدند مانند مسجد جامع اصفهان و اردستان. در جدول زیر تعدادی از آتشکده های ایران باستان شناسایی شده است

معابد و آتشکدههای ایران

منطقه شمال:

آتشکده بندیان درگز - آتشکده قصران -تخت رستم -آتشکده ری- آتشکده کوسان بهشهر -آتشکده آبادی صبح-آتشکده تشویر طارم-آتشکده الزین طارم-آتشده پیرچم طارم-آتشکده نویس-آتشکده گیلانکشه-آتشکده چاکسر آمل- ز یارتگاه میترایی کنگلو

 

منطقه جنوب ومرکز:

آتشکده جاویدان مسجد سلیمان -آتشکده اصفهان-آتشگاه نجف آباد-آتشکده نیاسر کاشان-معبد برد نشاندهخوزستان-آتشکده کرمان -آتشکده گل سرخدان کهگیلویه-پرستشگاه مهر بابا عباس-آتشکده نطنز-آتشکده پیر همدانی آب بر --آتشکده برزو اراک-نیایشگاههای خوربسقشم-آتشکده سمنان-آتشکدهبارنوا-آتشکده سرده-آتشکده خرم دشت کاشان-زیگورات چغا زنبیل-آتشکده مهر اردشیر در اردستان-آتشکده زروان اردشیر در رستاق خوار -آتشکده ورهام یزد وآتشکده درمهر یزد-آتشکده آتشکو

  منطقه شرق :

دهانهغلامان-ساختمان15-آتشکده برزین مهرسبزوار-آتشکده سیروان-آتشکده بازه هور تربت حیدریه-آتشکدهگناباد-آتشکده نیشابور-منار سکوت زاهدان -آتشکده کرکوی زابل-آتشکده میر مظفر سبزوار -آتشکده کوه خواجه زابل-آتشکده ترشیز-آتشکده آذرنوش-آتشکده باکو

منطقه غرب :

 

آتشکده فیروز آباد -آتشکده آذر گشنسب-آتشکده فرنبغ-آتشکده شهر بیشاپور-معبد کنگاور-معبد آناهیتای شهر استخر -چهار تاقی آغمیون-آتشکده چهارقاپی قصر شیرین -آتشکده آذرجو داراب-آتشکده آذرخش داراب -مسجد سنگی-آتشکده قمپ فسا-آتشکده شوفات تبریز -آتشکده کازرون-آتشکده گره کازرون-آتشکده میمه دهلران-آتشکده موشکان-آتشکده سیاهگل ایوان-آتشکده صمیکان شیراز-آتشکده فراش بند-آتشکده کنار سیاه فیروز آباد-آتشکده فراز مرا اورخذایا فیروز آباد-آتشگاههای ساسانی لامرد -آتشکده دره شهر-آتشکده قجر دره شهر-آتشکده قینقر مهران-آتشکده شیان کرمانشاه-آتشکده تمر-آتشکده قلعه سام چرداول -آتشکده میانه-آتشکده ای در ارمنستان-آتشکده خیر آباد کهگیلویه-آتشکده کلم-آتشکده نیر اعظم