کهنسال‌ترین درختان زمین

درختان، کهنسال‌ترین موجودات زنده روی کره خاکی ما هستند که هزاران سال عمر دارند. دست کم 50 درخت روی زمین وجود دارند که بیش از هزار سال عمر کرده‌اند، اما آیا شما قدیمی‌ترین درختان زمین را دیده‌اید؟

درخت‌ها از کهنسال‌ترین موجودات کره خاکی ما هستند. دست کم 50 درخت روی زمین وجود دارند که بیش از هزار سال عمر کرده‌اند. به علاوه، ممکن است درختان کهنسالی وجود داشته باشند که ما هنوز آن‌ها را کشف نکرده‌ایم.

درختان به چند دلیل می‌توانند این همه طولانی عمر کنند. راز اول طول عمر آن‌ها،‌ سیستم آوندی بخش بخش آن‌هاست که باعث می‌شود بخشی از درخت بمیرد و بقیه بخش‌ها به حیات خود ادامه دهند. به علاوه بسیاری از درخت‌ها مانند ما پیر نمی‌شوند. برخی از کاج‌ها در سن 3000 سالگی،‌ همپای همنوعان 100 ساله خود به رشد ادامه می‌دهند. این کاج‌ها بر خلاف حیوانات، دچار جهش ژنتیکی در سلول‌هایشان نمی‌شوند.

برخی از گیاهان با ایجاد کلونی یا مجموعه‌ای از شاخه‌های یکسان از لحاظ ژنتیکی با زمان مقابله می‌کنند. بدین ترتیب،‌ مرگ یک شاخه به معنای مرگ کل موجود زنده نخواهد بود. کلونی‌های بزرگ می‌توانند تک‌تک شاخه‌های فراوانی داشته باشند،‌ اما همگی به صورت یک شبکه، از ریشه‌های واحدی استفاده می‌نمایند. در این گزارش تصویری با برخی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین درختان دنیا آشنا می‌شویم.

 

پاندو

در واقع پاندو مجموعه‌ای از کلونی‌های صنوبر لرزان است که در یوتای آمریکا قرار دارد. این کلونی 105 هکتاری،‌ در حقیقت از مجموعه‌ای از درخت‌هایی تشکیل شده که همگی از نظر ژنتیکی یکسان هستند و به یک سیستم ریشه‌ای متصلند. این صنوبر لرزان غول پیکر دست کم 80،000 سال پیش متولد شده،‌ زمانی که اجداد ما هنوز در آفریقا به سر می‌بردند. برخی حتی عمر این درختزار را 1 میلیون سال تخمین زده‌اند که در این صورت،‌ عمر پاندو به 800،000 سال برمی‌گردد. پاندو همچنین با 6،615 تن وزن، سنگین‌ترین موجود زنده کره زمین هم محسوب می‌شود.

 

متوشالح

کهنسال‌ترین تک درخت زمین، در ارتفاع 10،000فوتی (حدود 3 کیلومتری) بالاتر از سطح دریا در جنگل ملی اینیو،‌ واقع در کالیفرنیا زندگی می‌کند. این درخت 4،765 ساله،‌ وقتی اولین اهرام مصر ساخته می‌شدند، 100 ساله بود. این درخت عجیب در میان همنوعان هزارساله خود در درختزاری به نام جنگل باستانی‌ها قرار گرفته است. جنگلبانان برای محافظت از آن،‌ محل دقیقش را افشا نمی‌کنند،‌ اما درختی که در این تصویر می‌بینید باید خود متوشالح باشد.

 

سرو زرتشتی ( سرو ابرکوه)

این درخت سرو غول پیکر در ابرکوه ایران زندگی می‌کند. درخت همیشه سبزی که 4،000 تا 4،500 سال سن دارد و تقریبا همسن استونج انگلستان است. سرو زرتشتی احتمالا کهنسال‌ترین موجودی است که در آسیا وجود دارد و یک پدیده ملی در ایران به شمار می‌آید. ارتفاع این درخت به 82 فوت (25 متر)‌ و محیط ساقه آن به 8/37 فوت (5/11متر) می‌رسد.

 

سرخدار لانگرنیو

این یک سرخدار معمولی است که در طول عصر برنز بریتانیا در لانگرنیو واقع در ولز جوانه زده است و حالا بین 3،000 تا 4،000 سال سن دارد. سرخدارها معمولا عمر طولانی دارند، ‌چون شاخه‌های جدید با تنه اصلی درخت آمیخته می‌شوند و جزیی از آن می‌شوند. بنابراین وقتی تنه اصلی می‌میرد،‌ این شاخه‌ها به زندگی ادامه می‌دهند. همچنین ریشه‌های این شاخه‌های جدید،‌ می‌توانند درون ریشه اصلی رشد کنند یا در نزدیکی آن درون خاک فرو بروند.

 

درخت الرس

این درخت باشکوه همیشه سرسبز در سال 1993/ 1372 در بیشه‌ای درون کوه‌های آند در جنوب مرکزی شیلی کشف شد. دانشمندان بر اساس حلقه‌های درخت،‌ سن آن را 3،620 سال تخمین زده‌اند. با وجود این که این سروهای پاتاگونیایی می‌توانند تا 150 فوت (7/45 متر)‌ ارتفاع داشته باشند،‌ تنها در سال یک میلیمتر رشد می‌کنند و بدین ترتیب می‌توانند سالیان سال به رشد خود ادامه دهند. سرو زرتشتی و سرخدار لانگرنیو کهنسال‌تر هستند،‌ اما درخت الرس دومین درخت کهنسالی است که سنش به دقت تعیین شده است.

 

سناتور

سناتور یک سرو غول پیکر کچل است که در پارک بزرگ درخت فلوریدا،‌ واقع در منطقه‌ای شبه‌استوایی در میان نخل‌های خرما قرار گرفته است. سناتور بزرگ‌ترین درختی است که در شرق رودخانه می‌سی‌سی‌پی زندگی می‌کند. 125 فوت (38 متر) ارتفاع و در حدود 3،500 سال سن دارد.

 

جومون سوگی

این یک کریپتومریا (نوعی سرو) است که با 83 فوت ارتفاع (25 متر)‌ و 53 فوت (16 متر)‌ محیط تنه،‌ بلندترین درخت از رسته کاج‌مانندها در ژاپن است. جومون سوگی در جنگلی مه‌آلود و قدیمی در دامنه‌های رو به شمال بلندترین کوه جزیره یاکوشیما واقع در ژاپن زندگی می‌کند. بر اساس حلقه‌ها، این درخت دست کم 2،000 سال عمر دارد. حتی برخی سن آن را تا 7،000 سال برآورد کرده‌اند.

 

ژنرال شرمان

این سرخ‌ چوب (از خانواده کاج) بلند قامت، 275 فوت (8/83 متر) یعنی معادل یک ساختمان 27 طبقه ارتفاع دارد و محیطش به 6/102 فوت (31 متر)‌ می‌رسد. بنابراین از نظر اندازه،‌ ژنرال شرمان از همه درخت‌های شناخته شده دنیا بزرگ‌تر است. این درخت در پارک ملی سرخ چوب واقع در کالیفرنیا زندگی می‌کند. دانشمندان سن آن را 2،300 تا 2،700 سال تخمین زده‌اند.

 

ته‌ماتوا ناهر

این یک درخت کائوری (کاج بلند زلاندنو که از صمغ آن برای روغن جلا استفاده می‌شود- م) غول پیکر است که در جنگل بارانی بسیار قدیمی وای‌پوآ واقع در زلاندنو زندگی می‌کند. تصور می‌شود که این درخت حدود 2،000 سال سن داشته باشد. با محیط تنه 5/52 فوتی (16 متری) می‌توان آن را چاق‌ترین درخت زلاندنو دانست. ته‌ماتوا ناهر در زبان مائوری یعنی پدر جنگل. این درخت در طوفان سال 2007/ 1386 بسیار آسیب دید.

 

سرو کوهی ژاردین

این سرو کوهی در جنگل ملی کش واقع در یوتا زندگی می‌کند و تصور می‌شد که در حدود 3،200 سال سن دارد. اما نمونه‌هایی که از آن گرفته شده،‌ سن آن را تا 1،500 سال کاهش داده است. سرو کوهی ژاردین 40 فوت (12 متر)‌ ارتفاع و 24 فوت (7 متر) محیط تنه دارد.

 

کانگیگن

این بلوط باستانی پر گره،‌ دور از جنگل شمالی جگرسپریس در دانمارک واقع شده است. دانشمندان سن این پادشاه بلوط‌ها را بین 1،500 تا 2،000 سال تخمین زده‌اند که آن را مدعی عنوان قدیمی‌ترین تک درخت شمال اروپا می‌سازد. چنین تصور می‌شود که کانگیگن در ابتدا در یک مرتع باز جوانه زده است و حالا نزدیک شدن سایر درختان دارد آن را از بین می‌برد.

تیکوی پیر

این صنوبر نروژی پیر 16 فوتی (8/4 متری) در کوهستان فولوفالت سوئد زندگی می‌کند. با 9،550 سال سن، تیکوی پیر قدیمی‌ترین درخت کلونی تک ساقه‌ای است و تنها اندک زمانی بعد از کنار رفتن کوه‌های یخی آخرین عصر یخبندان از اسکاندیناوی،‌ ریشه کرده است. دانشمندان برای پی بردن به سن این صنوبر پیر،‌ سن کربن موجود در ریشه‌هایش را بررسی کرده‌اند. آب و هوای سخت برای هزاران سال،‌ تیکوی پیر را در حد یک بوته نگه داشت اما با گرم‌تر شدن هوا در قرن اخیر،‌ این بوته به یک درخت بلند تبدیل شده است. کاشف آن، کولمن، زمین‌شناس بود و نام سگ مرده‌اش را روی آن نهاد.

{ این درختان مقدس در گوشه و کنار ایران نیز هست. مثل پیر چک چک، چنار امام زاده صالح و بی بی شهربانو ها. این بی بی شهربانو ها، یک مضمون اسطوره اش این است که ایزدبانو از دست دشمنانش فرار می کند، حالا شده شهربانو یا بی بی . عین این داستان که برای بی بی شهربانو هست، در یزد و دیگر جاهای ایران هم دیده می شود. این یک مضمون پری هاست، پری هایی که می آیند روی زمین و بعد زیرِ زمین پنهان می شوند، پری های شهید شونده اند. این ها کهنه ترین شکل های شهادت الهه های نباتی است که بعد ایزدان نباتی شهیدشونده جای آنها را می گیرند. }

بهار، مهرداد. از اسطوره تا تاریخ. نشر چشمه، تهران، 1386،  ص 279

 درب ورود به نیایشگاه چک چک

دورنمایی از پیر سبز (چک چک)

۱

۲

۳

۴

۵

۶

۷

۸

آتشکده لارندان

سرو ۲۰۰۰ساله ایران اکنده از جاذبه های توریستی و طبیعی

ایران آکنده از جاذبه های تاریخی و طبیعی است؛ جاذبه هایی که برای بسیاری از مردم و حتی مسئولان گردشگری هم ناشناخته مانده است. 

    به نوشته همشهری سروی کهنسال با قدمتی ۲۰۰۰ساله در استان کهگیلویه و بویراحمد، از جمله این مواریث طبیعی است که می تواند به عنوان گزینه ای برای جذب گردشگر داخلی و خارجی مورد توجه مسئولان قرار بگیرد.
    محمد ناصح فرد(لاری) مطلبی همراه با تصویر درباره این سرو به روزنامه ارسال نموده که بخش هایی از آن به قرار زیر است:
    در فاصله ۸۰کیلومتری شمال شهرستان گچساران و ۳۵کیلومتری شهر باشت واقع در استان کهگیلویه و بویراحمد، روستایی قدیمی با امامزاده ای در کنار آن به چشم می خورد. سنگ چین ها، قلعه ها، آتشکده و قبرستانی به مساحت یک هکتار، نشان از پیشینه طولانی این روستا دارد. از دیگر آثار به جا مانده در این روستا، جوی ساخته شده از سنگ و ساروج به طول ۲کیلومتر است که قدمت آن را به پیش از اسلام نسبت می دهند. شواهد نشان می دهد از این جوی برای انتقال شیره انگور از ارتفاع کوه به دشت لار استفاده می شده است.
    اما آنچه باعث زیبایی این روستای ویران شده، سروی کهنسال و تنومند است که کارشناسان، عمر آن را بیش از ۲۰۰۰ سال تخمین زده اند. برخی این درخت را یادگاری بازمانده از قبل از اسلام و مربوط به زمانی می دانند که هنوز شهرک لارندان و آتشکده کوچک آن پابرجا بوده و این سرو،در آن روز گاران درخت مقدس آئین زرتشت بوده است.
    اهالی محل درباره این سرو دیرینه سال که قطر تنه آن ۷ و ارتفاع آن ۵۷ متر است داستان های شنیدنی بسیار دارند. از جمله می گویند امامزاده از دست دشمنان در کنار سرو پنهان شده بود.

    در فاصله ۱۰۰متری سرو، قبرستانی به مساحت یک هکتار واقع شده که تمامی قبور آن رو به نخستین قبله گاه مسلمین حفر شده و نشان از سکونت انسان ها در سالیان دور در این مکان دارد. اینک از شهر ویران شده لارندان چیزی برجای نمانده تا آنجا که سنگ های حجاری شده آن را سارقان میراث فرهنگی به یغما برده اند اما در این میان سرو کهنسال با قامت افراشته خودنمایی می کند

http://torbatheydari.blogfa.com

درمهر زین آباد تفت

یکی دیگر از قنات‌هایی که مردم زین‌آباد از آبش، بهره می‌برده‌اند، قنات «مرزبانی»، نامیده می‌شود. این قنات آن‌گونه که معاونت گفت، به همت و با هزینه‌ی مرزبان ظهراب، از سرچشمه تا روستای مبارکه، حفر شده است. اما به درخواست حاکم دولتی که در زین‌آباد بوده، مرزبان ظهراب، نیمی از این آب را به زین‌آباد می‌دهد و راه قنات از مبارکه به زین‌آباد هم کشیده می‌شود.
البته یک راه قنات دیگر هم به زین‌آباد می‌رسد که این روزها هم خشک است و هم ویران شده است.

 

از درخت سرو و قنات که بگذریم به آتشکده و مدرسه‌ی زین‌آباد می‌رسیم. اگر از در مشترک، وارد شویم، مدرسه در سمت راست است. این مدرسه همان‌گونه که بر تابلوی بالای سرش می‌توان دید از دهش انجمن ایرانی‌بمبئی در سال ١٢٩٨، ساخته شده است. مدرسه‌ای که دختران و پسران زین‌‌آبادی، تا پایان دوره‌ی دبستان را در آن می‌گذرانده‌اند.

 

 

 گویا این مدرسه تا دهه‌ی ٤٠ خورشیدی باز بوده و پس از آن، در پی کوچ و مهاجرت اهالی زین‌آباد، آن‌گاه که شمار اهالی و دانش‌آموزان، کاهش یافته، تعطیل شده است. از آنجایی که دیگر این مدرسه، کاربری پیشین خود را ندارد، توسط اهالی مرمت شده و از آن به‌عنوان پذیرشگاه، استفاده می‌شود.
آتشکده و مدرسه در دل هم و در کنار هم هستند. بنابر گفته‌ی «جهانگیر مهربانی»، آتشبند آتشکده‌ی زین‌آباد، در گذشته، آن روزها که هنوز درهای مدرسه باز بود، دانش‌آموزان پیش از رفتن به کلاس به آتشکده می‌آمدند، نیایش بامدادی می‌خواندند و سپس به کلاس و به سراغ درس و کتاب می‌رفتند.

آتش‌های سپند آتشکده‌ی زین‌آباد، پشت همان دری هستند که جهانگیر مهربانی در برابرش ایستاده است.

 

آتشکده‌ی زین‌آباد یک اتاقک کوچک است که آرام و آسوده می‌توان در آن، دست به نیایش برداشت و ساعتی را از همه‌ی نگرانی‌ها، دور شد.

 

 

البته این آتشکده با بسیاری از آتشکده‌ها که تاکنون دیده‌ایم، متفاوت است، چون آتش سپند(:مقدس) آن را نمی‌توان دید. آتش به دور از چشم‌ها، درون اتاق آتش است. بنابر گفته‌ی جهانگیر مهربانی، چهار گونه آتش درون اتاق آتش نگهداری می‌شود.
سه‌تا از آتش‌ها، درون آتشگاهی گلی نگهداری می‌شوند، هریک از آتش‌ها به گونه‌ی جداگانه، پرستاری می‌شود. در این میان یکی از آتش‌ها که از همان آتش آتشکده‌ی کاریان فارس است، در آفریگان(آتشدان) میانی اتاق آتش، تخت‌نشین است.
بنابر نوشتارهای دینی و آیینی، آتش بر انواع گوناگون است. آتش «دادگاه» که آتش اجاق و آتش خانوادگی است و ایرانیان در روشن ‌نگاه داشتن آن، همواره می‌کوشیده‌اند، یکی از این آتش‌هاست.
آتش آدران نیز یکی دیگر از آتش‌هاست. این آتش مخصوص دیه، شهر و بلوک بزرگ است. آتش آدران، آتش اصناف گوناگون است که آیین تقدیس آن نیز، پیچیده است.
آتش ورهرام نیز گونه‌ی دیگری از آتش است. آن‌گونه که آمده، آتش ورهرام پس از تقدیس آتش ١٥ پیشه و آتش آذرخش، تخت‌نشین می‌شود.
به گزارش استاد رشید شهمردان در کتاب پرستشگاه زرتشتیان، آتش درمهر زین‌آباد به کوشش شهریار تیرانداز به سال ١٢٠٠ یزدگردی، تقدیس شده است.

 

جهانگیر مهربانی، سال‌هاست که بامداد و شامگاه برای پایداری و روشن ماندن آتش، بر آتش‌های این آتشکده خوراک می‌گذارد و از آن‌ها نگهداری می‌کند. جهانگیر مهربانی گفت: «هزینه‌ی خرید این کنده‌های چوب از پول‌هایی که مردم در هنگام مهرایزد، شاباش می‌کنند و از پول صندوق آتشکده، تامین می‌شود.»
 پیش از جهانگیر مهربانی، پدرش، مهربان مهربانی و پیش از آن، پدربزرگش، رستم مهربانی، آتشبندی آتشکده را بر دوش داشته‌اند و پیش از آنها نیز شهمردان پوربهرامی، آتشبند آتشکده‌ی زین‌آباد بوده است.
زین‌آباد، افزون بر همه‌ی این‌ها، یک حمام کهنسال دارد که برای ثبت در آثار ملی نیاز به مرمت دارد. یک آسیاب قدیمی کمی دورتر از روستا است و میان روستا تا آسیاب، یک کوره‌ی آجرپزی هم دیده می‌شود. به گفته‌ی خدایار معاونت با توجه به همه‌ی این‌ها و دیرینگی معماری این روستا، گمان بر آن است که روستای زین‌آباد، ٣٥٠ تا ٤٠٠ سال دیرینگی دارد. به باور معاونت یکی از گزینه‌‌هایی که در برآورد سن و سال زین‌آباد باید در نظر گرفت، گویش زرتشتیان این روستا است و قدمت آب‌انبار روستا که معماری آن، مربوط به دوره‌ی افشاریه است.

 

روستای زین‌آباد، ٧١ در خانه دارد، هرچند بسیاری از آن‌ها خالی از سکنه هستند اما اگر روزهای مهرایزد، سری به این روستا بزنید، کمتر خانه‌‌ای را خالی، خواهید دید.

 

 

اهالی زین‌آباد این روزها در تکاپویند تا با آوردن آب به روستا، باز هم همچون گذشته، روستای زین‌آباد، سرزنده از خنده‌هایشان شود و سرسبز از کاشته‌هایشان.

 

 

شاید روزی دوباره پیازهای معروف زین‌‌آباد، کشت شود و باغ‌های انار پر از درخت انار شوند و گلنارهای قرمز.